P&ID (Piping and Instrumentation Diagram)**, bir proses sisteminin boru bağlantılarını, enstrümantasyonunu ve diğer bileşenlerini gösteren detaylı bir şematik diyagramdır. P&ID’ler, petrol ve gaz, kimya endüstrisi, su arıtma, ilaç ve enerji üretimi gibi sektörlerde yaygın olarak kullanılır.
P&ID’nin Temel Özellikleri:
1. Boru Bağlantıları
– Boruların birbirine nasıl bağlandığını gösterir. Boru çapları, malzemeleri ve özellikleri de belirtilir.
– Akış yönünü ve ana ekipman bağlantılarını içerir.
2. Enstrümantasyon
– Sensörler, transmitterler, kontrolörler ve göstergeler gibi cihazları gösterir.
– Basınç göstergeleri, termometreler, debimetreler ve seviye göstergeleri gibi kontrol döngülerinin sembollerini içerir.
3. **Ekipmanlar**:
– Pompa, kompresör, ısı değiştirici, tank, reaktör ve vanalar gibi ana ekipmanları temsil eder.
– Ekipmanlar benzersiz tanımlayıcılarla etiketlenir (örneğin, “V-101” bir tank için).
4. **Kontrol Sistemleri**:
– Prosesin nasıl kontrol edildiğini gösterir; geri besleme döngüleri, otomatik kontroller ve güvenlik sistemleri dahil.
– Enstrümanlar ile kontrol sistemleri arasındaki etkileşimleri vurgular.
5. **Yardımcı Sistemler (Utiliteler)**:
– Buhar, hava, soğutma suyu ve elektrik gibi yardımcı sistem bağlantılarını gösterir.
6. **Açıklamalar ve Lejantlar**:
– Diyagramı açıklamak için notlar, semboller ve lejantlar sağlar.
—
### P&ID’nin Amacı:
– **Tasarım ve Mühendislik**: Mühendislerin proses sistemini geliştirme aşamasında tasarlamasına ve planlamasına yardımcı olur.
– **İnşa ve Kurulum**: Ekipmanların ve boru bağlantılarının kurulumunda yüklenicilere rehberlik eder.
– **Operasyon ve Bakım**: Operatörler ve bakım personeli için sistemi anlamalarına ve sorunları gidermelerine yardımcı olacak bir referans sağlar.
– **Güvenlik ve Uyumluluk**: Emniyet valfleri ve acil durdurma sistemleri gibi güvenlik önlemlerinin tasarımına entegre edilmesini sağlar.
—
### Semboller ve Standartlar:
P&ID’ler, aşağıdaki kuruluşlar tarafından tanımlanan standart semboller ve notasyonlar kullanır:
– **ISA (Uluslararası Otomasyon Topluluğu)**: ISA-5.1, enstrümantasyon sembollerini tanımlar.
– **ISO (Uluslararası Standartlar Örgütü)**: Proses diyagramları için yönergeler sağlar.
– **ANSI (Amerikan Ulusal Standartlar Enstitüsü)**: Mühendislik çizimleri için standartlar sunar.
Her sembol, belirli bir ekipman, enstrüman veya kontrol fonksiyonunu temsil eder. Örneğin:
– Bir daire, bir enstrümanı temsil edebilir.
– Bir elmas, bir vanayı temsil edebilir.
– Çizgiler, boru veya sinyal bağlantılarını gösterir.
—
### P&ID Düzeni Örnekleri:
1. **Proses Akışı**: Oklar, malzeme veya akışkan akışının yönünü gösterir.
2. **Ekipman Etiketleri**: Her ekipmanın benzersiz bir tanımlayıcısı vardır (örneğin, “P-101” Pompa 101 için).
3. **Enstrümantasyon Döngüleri**: Kontrol sistemleri, sensörler, kontrolörler ve aktüatörleri birbirine bağlayan çizgilerle gösterilir.
4. **Vanalar**: Manuel ve otomatik vanalar, belirli sembollerle gösterilir.
—
### PFD ile P&ID Arasındaki Fark:
– **PFD (Proses Akış Diyagramı)**: Bir prosesin genel malzeme ve enerji akışını gösteren basitleştirilmiş bir diyagramdır. Ana ekipmanları ve akışları içerir, ancak enstrümantasyon ve boru bağlantılarıyla ilgili detaylar içermez.
– **P&ID**: Tüm boru bağlantılarını, enstrümantasyonu ve kontrol sistemlerini içeren daha detaylı bir diyagramdır.
Sonuç olarak, P&ID, endüstriyel proses sistemlerini tasarlamak, işletmek ve bakımını yapmak için vazgeçilmez bir araçtır ve sistemin tamamının kapsamlı bir görsel temsilini sağlar.